Darultawhid

Gönderen Konu: KİTAB'UL İMAN BAŞLIKLI ESERLER VE MÜELLİFLERİ HAKKINDA  (Okunma sayısı 6652 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimiçi Uhey

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • İleti: 1255
  • Değerlendirme Puanı: +14/-0
KİTAB'UL İMAN BAŞLIKLI ESERLER VE MÜELLİFLERİ HAKKINDA*

Kasım İbni Sellam (157/773-224/838), Kitab’ul İman ve Mealimihi ve Sünenihi ve İstikmalihi ve Deracatih

Kasım İbni Sellam (157/773-224/838)

Kasım İbni Sellam, Arap dili ve edebiyatı, fıkıh, hadis ve kıraat alimidir. 157/773 senesinde Herat’da doğmuştur. Süfyan İbni Uyeyne, İsmail İbni Uleyye, Yezid İbni Harun, Yahya İbni Sa’id el-Kattan, Abd’ur Rahman İbni Mehdi ve Hammad İbni Seleme gibi bir çok sika hadis imamından ilim tahsil etmiştir. Ahmed İbni Hanbel, Darimi, Buhari, Tirmizi, Ebu Bekir İbni Ebi’d Dünya, Ali İbni Abd’il Aziz el-Beğavi ve Muhammed İbni Yahya el-Mervezi kendisinden hadis öğrenen talebeleri arasındadır. Muasırı olan birçok alim ve sonraki dönemlerin ilim adamları Ebu Ubeyd’in değerini takdir etmiş ve hakkında medhedici sözler söylemişler, güvenilir bir hadis hocası olmasının yanında, birden fazla ilimdeki derinliği sebebiyle, onun ilmine olan ihtiyaçlarını açıkça ifade etmişlerdir. Hafız Zehebi şöyle diyor: “Ebu Ubeyd’in kitaplarını inceleyen herkes, onun yüksek ilmi seviyesini hemen anlar. O, hadisleri illetleriyle bilen bir hadis hafızı idi. Fıkıhta üstad, kıraatlar konusunda imamdı. Ayrıca Arap Dili ve Edebiyatı konusunda da zamanının otoritesi idi.”1

Ebu Ubeyd’in hicri üçüncü asrın başlarında söylediği şu söz, o güne ışık tutması açısından ve hadis ilimlerine verdiği değeri ifade etmesi bakımından çok önemlidir: “Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem)’in Sünneti’ne tabi olmak, avucunda kor ateşi tutmak gibidir. Bana göre bugün, Sünnet’e uymak, Allah yolunda savaşmaktan daha faziletlidir.”2

Ebu Ubeyd, birçok alanda eser te’lif etmiştir. Bazıları şunlardır: el-Garib’ul Musannef, Garib’ul Hadis, Kitab’ul Emsal, en-Neseb, Kitab’ul Emval, en-Nasih ve’l Mensuh, Fedail’ul Kur’an, el-Hutab ve’l Mevaız, ve Kitab’ul İman.3

Ebu Ubeyd, bir müddet Bağdat’ta kalmış, 18 yıl Tarsus kadılığı görevini yürütmüştür. 219 yılında hacca gitmiş, rüyasında Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem)’i gördüğü için geri dönmekten vazgeçmiş ve 224/838 de Mekke’de vefat etmiştir.4

Kitab’ul İman ve Mealimihi ve Sünenihi ve İstikmalihi ve Deracatih

İnanç sistemini izah eden ilk eser kabul edilen kitap, Dimaşk’te 1385/1965’te neşredilmiştir. Muhakkık, bu kitapla birlikte üç risaleyi daha neşretmiştir. Kitab’ul İman Beyrut’da 1385/1983 yılında müstakil olarak da basılmıştır.5

Ebu Ubeyd elli sayfa olarak neşredilen eserinde konuyu sekiz ana başlık altında ele almıştır. Besmele ve Allah’a tevekkül cümlesinin ardından sema kaydını ve kısa mukaddime sayılabilecek birkaç cümleyi zikretmektedir. Burada kendisine İman, İman’ın kemale ermesi, artması eksilmesi konusunda ümmetin farklı kanaatleri, ehl-i sünnetin ve diğer görüş sahiplerinin delilleri konularında soru soran birisine cevap olarak eserini kaleme aldığını, bu güne kadar konuşulup yazılan ve kendisine ulaşan bilgileri şerhederek bu risaleyi yazdığını belirtmektedir.

Kitabı neşreden muhakkik, eser üzerinde yaptığı çalışmaları anlatırken başlıklar hakkında bilgi vermemektedir. Dolayısıyla bu bölüm başlıklarının müellif tarafından verilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Ancak birinci başlık kısa mukaddimeden sonraya daha uygun düşmektedir. Nitekim kitabın başına koyulan yazmanın ilk sayfasında bu durum görülmektedir.

Birinci bölümde müellif ilim ehlinin İman konusunda iki gruba ayrıldığını ifade ederek söze başlamaktadır. Birinci gruba göre İman, Allah Teala’ya samimi bir kalble inanmak, dil ile şehadet etmek ve inandıklarını uygulamaktır. Diğer gruba göre ise İman, kalb ve dil iledir. Ameller/uygulama birr ve takvadır ve İmandan değildir. Müellife göre, Kitap ve Sünnet delilleri, İmanı, niyyet, söz ve amel olarak tanımlayan birinci grubun kanaatini tasdik etmekte/desteklemektedir. Ebu Ubeyd, bir çok Ayet ve Hadisi zikretmekte, izahlar yapmakta, yanlış anlamalara işaret etmektedir. Sonunda, İmanın niyet söz ve amelin tamamı olduğunu bir kere daha vurgulamakta, İmanın farklı dereceleri bulunduğunu, taat ve takva arttıkça İmanın da artacağını söyleyerek bahsi kapatmaktadır.

İlk eser olması münasebetiyle sonrakilerle mukayese imkanını kolaylaştıracağı için kitabın bölüm başlıklarını zikretmek uygun olacaktır:

1- İmanın tarifi, kemale erdirilmesi/ermesi ve dereceleri.6

2- İmanda istisna.7

3- İmanda artma ve eksilme.8

4- İmanın amel olmaksızın sadece söz ile isimlendirilmesi.9

5- Amel olmasa da İmanı kalb ile bilmek/marifet olarak tarif edenler.10

6- İmanı amelsiz söz kabul edenlere karşı alimlerin tavırları ve ayıplamaları.11

7- Günah işlemekle İmandan çıkılır mı?12

8- Büyük günahlara ilave edilecek diğer günahlar.13

İman-Amel Münasebeti

Müellif, amellerin İmandan sayıldığını isbat için önce Kur’an ayetlerinden deliller serdetmiştir. Onlardan birisi şu ayettir: Ashab-ı kiram kıblenin Ka’beye tahvilinden sonra endişeye kapılmış, Mescid-i Aksa’ya yönelerek namaz kılan ve vefat eden kardeşlerinin durumunu Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem)’e sormuşlardır. Bunun üzerine şu ayet nazil olmuştur: “Hiç kuşkusuz Allah, sizin İmanlarınızı (önceki kıbleye, Kudüs’e dönerek kıldığınız namazlarınızı) boşa götürmeyecektir. Çünkü Allah insanlara, sonsuz şefkat ve merhamet sahibidir.”14 Bu ayeti zikrettikten sonra İbni Sellam, şu soru ile kanaatini açıklamaktadır: Artık namazın İmandan bir parça olduğuna hangi şahid/delil aranır?15 (Çünkü bu ayette, namaz için İman kelimesi kullanılmıştır.)

Müellifin zikrettiği hadislerden bazıları şöyledir:

“İman yetmiş küsur cüz/ parçadır. En faziletlisi, Allah’tan başka ilah olmadığına şehadet etmek/inanmak en alt tabakası ise yoldan geçişi engelleyen bir şeyi kaldırmaktır.”16

“Haya İmandandır.”17 “Verdiği sözü yerine getirmek İmandandır.”18

İman'ın Artması ve Eksilmesi

Mu’az İbni Cebel (radiyallahu anh) bir adama şöyle dedi: Gel bizimle otur bir saat/müddet iman edelim. Allah’ı zikredelim. Süfyan es-Sevri , Evzai ve Malik İbni Enes de bu kanaattedirler. Onlar iyi amellerin hepsini İslam’da arttırma kabul ediyorlar. Onları bu kanaate sevkeden delil aşağıdaki Kur’an ayetleridir:19 “(Hudeybiye günü teslimiyetlerinin mükafatı olarak) Mü’minlerin yüreklerine, imanları kat kat artsın diye sükunet indiren O’dur.”20




Alıntı yapılan: dipnotlar
* TARİHÎ SÜREÇTE TE’LİF EDİLEN “KİTABU’L-ÎMAN”LAR VE GÜNÜMÜZE YANSIMALARI isimli akademik bir makaleden düzenlenerek alıntılanmıştır.

1- Ebu Ubeyd Kasım İbni Sellam, Kitab’ul İman, Muhakkıkın mukaddimesi, 50

2- Ebu Ubeyd, Kitab’ul İman, Muhakkıkın mukaddimesi, 49

3- Zülfikar Tüccar, “Ebu Ubeyd Kasım b. Sellam”, DİA, 10/244

4- Ebu Ubeyd, Kitab’ul İman, Muhakkikin mukaddimesi, 50

5- Zülfikar Tüccar, “Ebu Ubeyd Kasım b. Sellam”, DİA, 10/245

6- Ebu Ubeyd, Kitab’ul İman, 53

7- Ebu Ubeyd, Kitab’ul İman, 67

8- Ebu Ubeyd, Kitab’ul İman, 72

9- Ebu Ubeyd, Kitab’ul İman, 75

10- Ebu Ubeyd, Kitab’ul İman, 9

11- Ebu Ubeyd, Kitab’ul İman, 81

12- Ebu Ubeyd, Kitab’ul İman, 84

13- Ebu Ubeyd, Kitab’ul İman, 99

14- el-Bakara 2/143

15- Ebu Ubeyd Kasım İbni Sellam, Kitab’ul İman, 56

16- Ebu Ubeyd Kasım İbni Sellam, Kitab’ul İman, 60 (Sahihtir.)

17- Ebu Ubeyd Kasım İbni Sellam, Kitab’ul İman, 63 (Muttefakun aleyhtir.)

18- Ebu Ubeyd Kasım İbni Sellam, Kitab’ul İman, 63 (Hasen bir hadistir. Hakim en-Neysaburi sahih olduğunu söylemiştir.)

19- Ebu Ubeyd Kasım İbni Sellam, Kitab’ul İman, 72 (İsnadı sahihtir.)

20- Feth, 48/4, diğer ayetler:

Onlar, kendilerine insanlar: "Size karşı insanlar topla(n)dılar, artık onlardan korkun" dedikleri halde imanları artanlar ve: "Allah bize yeter, O ne güzel vekildir" diyenlerdir. (Al-i İmran 3/173);

Biz o ateşin koruyucularını meleklerden başkasını kılmadık. Ve onların sayısını inkâr edenler için yalnızca bir fitne (konusu) yaptık ki, kendilerine kitap verilenler, kesin bir bilgiyle inansın, iman edenlerin de imanları artsın; kendilerine kitap verilenler ve iman edenler (böylece) kuşkuya kapılmasın. Kalplerinde bir hastalık olanlar ile kafirler de şöyle desin: "Allah, bu örnekle neyi anlatmak istedi?" İşte Allah, dilediğini böyle şaşırtıp-saptırır, dilediğini böyle hidayete erdirir. Rabbinin ordularını kendisinden başka (hiç kimse) bilmez. Bu ise, beşer (insan) için yalnızca bir öğüttür. (el-Müddessir 74/31);

Bu çalışmada belirtilmemekle beraber, Ebu Ubeyd Kasım İbni Sellam'ın mezkur Kitab’ul İman isimli eserinde şu ayetler de zikredilmektedir:

Mü'minler ancak o kimselerdir ki, Allah anıldığı zaman yürekleri ürperir. O'nun ayetleri okunduğunda imanlarını arttırır ve yalnızca Rablerine tevekkül ederler. (el-Enfal 8/2);

Bir sûre indirildiğinde onlardan bazısı: "Bu, hanginizin imanını arttırdı?" der. Ancak iman edenlere gelince; onların imanını arttırmıştır ve onlar müjdeleşmektedirler. (et-Tevbe 9/124)
Kişinin Ehl'üs Sünnet, Ehl'ul Hadis, Ehl'ul Asar, Selefi olmasının alameti Sünnet'e ittiba etmesidir.

Çevrimiçi Uhey

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • İleti: 1255
  • Değerlendirme Puanı: +14/-0
İbni Ebi Şeybe (159/776-235/849), Kitab’ul İman

Ebu Bekr Abdullah İbni Muhammed İbni Ebi Şeybe el-Absi (235/849)

159/776 da Kufe’de doğdu. 14 yaşında iken Kadi Şerik İbni Abdillah’tan hadis eğitimine başladı. Süfyan İbni Uyeyne, Abdullah İbn’ul Mübarek, Abd’ur Rahman İbni Mehdi, Yahya İbni Said el-Kattan gibi muhaddislerden hadis okudu.

Ahmed İbni Hanbel ve oğlu Abdullah, Buhari, Müslim, Ebu Davud ve İbni Mace kendisinden hadis rivayet eden talebeleri arasındadır. Babası, dedesi, kardeşleri Osman ve Kasım, oğlu İbrahim ve yeğeni Muhammed İbni Osman da tanınmış birer muhaddistir.

İbni Ebi Şeybe, Mu’tezile ve Cehmiye’ye ait görüşleri reddetmek amacıyla Bağdat’taki Rusafe mescidinde otuzbini aşan kalabalık cema’ate hadis dersi vermiştir. Ebu Hanife’nin mezhep ve metoduna muhaliftir. Bu muhalefetini “el-Musannef” isimli eserinin sonunda ifade etmiştir. Kasım İbni Kutluboğa (879/1474) ve son dönemde yaşamış en büyük fitne ağaçlarından biri olan1 Zahid el-Kevseri (1372/1952) konuyla ilgili reddiye çalışması yapmışlardır.

Eserleri: el-Musannef fi’l Ehadis ve’l Asar: Müellifin, hadislerle, sahabe sözleri ve tabiun fetvalarını topladığı ve konularına göre tertip ettiği en hacimli eseridir. Önceki neşirlerine ilaveten günümüzde tahkik ve ta’lik ile 2006 yılında yirmialtı cilt halinde basılmıştır. Türkçe’ye tercüme edilmektedir.

Musannef üzerine, Nihat Yatkın “Ebu Bekir İbni Ebi Şeybe ve Kitab’ul Musannef’” adlı bir doktora çalışması yapmıştır.

Kitab’ul İman, Kitab’ul Edep ve Kitab’ut Tarih diğer eserleridir.2

Kitab’ul İman

İman ve İslam’a dair yüzotuzdokuz hadisi ihtiva eden eser, 1385/1965’te bir mecmua içinde, 1983’te de Kuveyt’te müstakil olarak basılmıştır. Müellife ait Musannef’teki Kitab’ul İman bölümüne benzemektedir. Musannef’teki bölüm ile bu kitap arasında tertip ve ufak tefek değişiklikler bulunmaktadır. Nihat Yatkın, “Bizim tesbitimize göre bunlar, bir iki yerde nüsha farklılıklarından kaynaklanmış olması muhtemel lafız farklılıkları, bazı hadislerin senedlerinde ravi ziyadesi ve noksanlığı ile, Musannef’teki hadislerin sayısının yüzkırk olmasına karşın, Kitab’ul İman’da bu sayının yüzotuzdokuz olması gibi basit farklılıklardan ibarettir” demektedir.3

Kitab’ul İman’da elli civarında merfu hadis bulunmakta, kalan kısmı mevkuf haberler oluşturmaktadır. Eserin başında, müellifin senedi yer almakta arkasında “İman konusunda zikredilen hadislerin toplandığı bab” adıyla bir başlık bulunmaktadır. Başka bab başlığı yoktur. Birinci hadis, Mu’az İbni Cebel (radiyallahu anh)’ın Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem)’den cennete götüren amelleri sorduğu hadistir.4

Namazı terk edenlerle ilgili haberler, imanın şubeleri, bazı davranışları yapanların inanç açısından durumları ile ilgili hadisler zikredilmektedir. Kitap şu hatime cümlesi ile sona ermektedir: “Ebu Bekir (ibni Şeybe) der ki: Bize göre; İman söz ve ameldir. Artar ve eksilir.”5

İman-Amel Münasebeti

“Emanete riayet etmeyen kimsenin imanı yoktur.”6

“Cabir İbni Abdillah (radiyallahu anh)’dan rivayet edildiğine göre Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) hangi iman daha faziletlidir sorusuna: Sabır ve semahat/cömertliktir, diye cevap vermiştir. Mü’minlerin hangisi imanca en mükemmeldir diye sorulunca da şöyle buyurmuştur: Ahlakça en güzel olanlarıdır.”7

İman'ın Artması ve Eksilmesi

Ebu Malik el-Eş’ari Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem)’in şöyle buyurduğunu nakletmiştir: “Temizlik/abdest imanın yarısıdır.”8

Ali (radiyallahu anh)’den nakledilmiştir: İmanın üç temel taşı vardır: Birincisi inanmak, ikincisi namaz, üçüncüsü de cema’attir.9




Alıntı yapılan: dipnotlar
1- “ve son dönemde yaşamış en büyük fitne ağaçlarından biri olan” cümlesi tarafımızdan ilave edilmiştir.

2 Yardım, Ali, “İbni Ebu Şeybe”, DİA, 19/ 442

3 Nihat Yatkın, Ebu Bekir İbni Ebi Şeybe ve Kitab’ul Musannef’, Musannef Tercümesi, 1/80

4 İbni Ebi Şeybe, Kitab’ul İman, 2

5 İbni Ebi Şeybe, Kitab’ul İman, 46

6- İbni Ebi Şeybe, Kitab’ul İman, 5, (7), (Sahihtir.)

7- İbni Ebi Şeybe, Kitab’ul İman, 14, (43) (Sahih bir hadistir.)

8- İbn Ebi Şeybe, Kitab’ul İman, 41 (121).

9- İbn Ebi Şeybe, Kitab’ul İman, 39 (117)
Kişinin Ehl'üs Sünnet, Ehl'ul Hadis, Ehl'ul Asar, Selefi olmasının alameti Sünnet'e ittiba etmesidir.

Çevrimiçi Uhey

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • İleti: 1255
  • Değerlendirme Puanı: +14/-0
el-Adeni (243/857), Kitab’ul İman

Muhammed İbni Yahya İbni Ömer el-Adeni (243/857)

Aden, Yemen’in başşehri ve tarihi limanıdır.1 Nisbetinden Yemenli olduğu anlaşılan Muhammed İbni Yahya, Mekke-i Mükerreme’ye yerleşmiş ve orada ikamet etmiştir. Künyesi, Ebu Abdillah’tır.

Zehebi (748/1347), Tezkirat’ul Huffaz’da şu bilgileri vermektedir: “el-Adeni, muhaddislerin dereceleri arasında önemli bir yeri olan “Hafız” unvanı ile anılmaktadır.

Müsned türü bir eser te’lif etmiş olması sebebiyle de “Musnid” olarak tanınmaktadır. Fudayl İbni Iyaz, Süfyan İbni Uyeyne, ed-Deraverdi, Mu’temir ve o devrin diğer muhaddislerinden hadis okumuştur. Bir asır yaşamış, zamanında Harem şeyhliği görevini yürütmüştür. Salih ve abid bir kişi olan Adeni, Kabe'yi tavaftan hiç usanmazdı. Altmış sene hiç oturmadan tavaf ettiği, yetmiş yedi kere haccettiği rivayet edilir.

Ebu Hatim şöyle der: “Muhammed İbni Yahya “saduk”, “salih” bir ravidir. Ancak gafleti vardır. Yanında Süfyan’dan rivayet ettiği uydurma bir haber gördüm. Müslim, Tirmizi ve Beyheki, Mufaddal el-Cündi, Ali İbni Abd'il Hamid el-Ğadairi ve pek çok kişi ondan hadis rivayet etmiştir. Hicri 243 senesi sonunda Mekke’de vefat etmiştir.”2

el-Adeni, Kitab’ul İman’dan başka, yazması zamanımıza ulaşamamış bir “Müsned” te’lif etmiştir.3

Kitab’ul İman

Eserde kırksekiz babda yetmidokuz hadis mevcuttur. İncelediğimiz mukaddimesi olmayan nüshada4 hadisler numaralanmıştır. Birinci bab, “İslam’ın rükünlerinden her biri hakkında kıtal” başlığın taşımakta, Ebu Bekr (radiyallahu anh)’ın Halid İbni Velid (radiyallahu anh)’a yazdığı İslam’ın beş şartında birini terk eden kimselerle savaşmasını emreden mektubu zikretmektedir. İkinci bab “Namaz İmandandır” başlığını taşımakta ve iki hadis nakledilmektedir.5 Son hadis Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem)’in şu sözüdür: “İman, haksızlığın, tuzağa düşürerek birisini öldürmek gibi kötü davranışların bağıdır. Hiçbir mü’min asla bunları yapmaz.”6

İman-Amel Münasebeti

"Namaz İmandandır" babında Ebu Sa’id el-Hudri (radiyallahu anh), Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem)’in şöyle buyurduğunu rivayet etmektedir: “Bir kişinin mescide devam ettiğini görürseniz onun imanına/mü’min olduğuna şahidlik ediniz.”7 Nitekim Allah Te’ala da şöyle buyurmaktadır: “Allah’ın mescidlerini ancak Allah’a İman edenler imar eder.”8

Muhammed İbni Ali’nin rivayetine göre Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Allah’a iman ve amel, biri diğerinden ayrılmayan iki dosttur. (el-Karin) Onların her biri ancak arkadaşı ile birlikte bulunur.”9

İmanın Artması ve Eksilmesi

Müellif, imanın artması ve eksilmesi babında, Süfyan ibn Uyeyne’nın şu sözünü nakletmektedir: İman söz ve ameldir, artar ve eksilir. Kardeşi İbrahim, Ey Muhammed’in Babası, eksilir deme diye ikaz edince öfkelendi ve şöyle dedi: Sus ey çocuk/genç, azalır da hatta ondan hiçbir eser kalmaz.10*




Alıntı yapılan: dipnotlar
1-  Mustafa L. Bilge,“Aden”, DİA, 1/367

2- Zehebi, Tezkiratu’l-Huffaz, 2/501

3- Kettani, er-Risaletu’l-Mustatrafe, trc. Hadis Literatürü, 96

4- el-Adeni, el-İman, el-Mektebetü’ş-Şamile-2

5- el-Adeni, el-İman, 5-6

6- el-Adeni, el-İman,135

7- el-Adeni, el-İman, 2. hadis

8- et-Tevbe 9/18

9- el-Adeni, el-İman, 12. hadis

10- el-Adeni, el-İman, 27-28. hadisler arası.

* Süfyan ibni Uyeyne (rahimehullah) ile kardeşi İbrahim ibni Uyeyne arasında geçen bu olayı daha evvel Süfyan İbni Uyeyne'nin İ'tikadı başlığı altında vermiştik. Bu nakli, el-Adeni dışında Humeydi, Usul'us Sunne'de; Ayni, Umdet’ul Kari Şerhu Sahihi Buhari'de (1/125) zikretmiştir.
Kişinin Ehl'üs Sünnet, Ehl'ul Hadis, Ehl'ul Asar, Selefi olmasının alameti Sünnet'e ittiba etmesidir.

Çevrimiçi Uhey

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • İleti: 1255
  • Değerlendirme Puanı: +14/-0
Buhari, Kitab’ul İman

Ebu Abdillah Muhammed ibni İsmail ibni İbrahim ibn'ul Muğire el-Buhari (194/809-256/870)

194/809’te Buhara’da doğdu. Buhari çocukken vefat eden babası İsmail, Malik ibni Enes ve Abdullah ibni Mübarek’den hadis öğrenmiş bir ilim mensubu idi. On yaşında Buharalı muhaddislerden hadis tahsiline başladı.

16 yaşında annesi ile birlikte hacca gitti. Mekke’de kalarak Humeydi ve Hallad’dan hadis okudu. Sonra Bağdat, Basra, Belh, Dimaşk, Humus, Kufe, Mısır ve Nişabur’a giderek o beldelerdeki muhaddislerden hadis öğrendi. Kendilerinden hadis yazdığı hocalarının sayısının binseksen olduğunu söylemiştir. Uzun seyahatler sonucu derlediği hadislerle geniş bir kütüphane oluşturmuş, çok sağlam bir hafızaya sahip olan Buhari ayrıca bu haberleri hafızasına da nakşetmiştir. Müslim, Tirmizi, Ebu Hatim, Ebu Zur’a er-Razi, İbn Huzeyme ve el-Cami’us Sahih’in ravilerinden olan Firebri (320/932) meşhur talebelerindendir.

Buhari, Nişabur’da bulunduğu sırada o bölgenin tanınmış muhaddisi Muhammed ibn Yahya ez-Zühli ile problem yaşamış, dedikodu ve kıskançlığa dayanan bu huzursuzluk sebebiyle burayı terk ederek Merv’e geçmiş sonra Buhara’ya intikal etmiştir. Devlet adamlarından uzak duran, onların saraylarına gitmeyi ilmi küçük düşüren bir davranış olarak kabul eden Buhari, Buhara valisinin bir isteğini reddedince doğduğu yerden ayrılmak zorunda kalmış, Semerkand’a giderken akrabalarını ziyaret için uğradığı Hartenk kasabasında 256 senesi Ramazan bayramı gecesinde vefat etmiş ve oraya defnedilmiştir.1

Orta boylu ve zayıf bir yapıya sahip olan Buhari, kanaatkar, cömert, musamahakar, mu’tedil, insaflı, ahlak-ı hamide sahibi bir alimdi.

Eserleri: 1. el-Cami’us Sahih, 2. et-Tarih’ul Kebir, 3. et-Tarih’ul Evsat 4. et-Tarih’us Sağir, 5. Kitab’ud Duafa’is Sağir 6. Kitab’ul Kuna, 7. et-Tevarih ve’l Ensab. 8. el-Edeb’ul Mufred. 9. Halku Ef’al’il Ibad, 10. Raf’ul Yedeyn fi’s Salat. 11. el-Kıraatu Half’el İmam.

el-Cami’us Sahih, sadece sahih hadisleri toplamak üzere te’lif edilen ilk eserdir.2 Buhari, on altı senede bitirdiği bu eserini, altıyüzbin hadisten seçerek meydana getirmiştir. Üzerine pek çok çalışmanın yapıldığı eser3, Fransızca, İngilizce ve Almanca olarak da neşredilmiştir.4

Kitab’ul İman

Büyük bir muhaddis olmasının yanında, Hadislerden hüküm istinbat etme konusunda çok güçlü bir alim olan Buhari’nin, meşhur eseri el-Cami’us Sahih’in başına yerleştirdiği Kitab’ul İman bölümü, "İmanın tanımı ve unsurları", "İman-amel münasebeti" ve "İman-günah ilişkileri"ni inceleyen müstakil ve önemli bir eser mesabesindedir. Buhari, bu bölümde, kırküç babta, ellisekiz hadis nakletmektedir. Fıkıh ilminde önemli bir yere sahib olan Buhari, eserleriyle ve çalışmalarıyla, ehl-i sünnet mezhebinin oluşumuna katkıda bulunan ilk alimlerden biridir.

Buhari’ye göre iman; kalbin tasdiki, dilin ikrarı ve dinin esası olan rükünleri ifa etmektir. Ameli imandan bir cüz/parça kabul eden Buhari, inanç değerlerinin mutlaka hayata yansımasının gerekliliği üzerinde önemle durmuştur. Bu gerekliliği, imanın eksiksiz/tam olması ve kemale erip olgunlaşması için vazgeçilmez bir şart olarak kabul etmiştir. Ancak Buhari, imanın gerektirdiği davranışları uygulama konusundaki noksanlıkları Hariciler ve Mu’tezile gibi küfür sebebi saymamış, mu’tedil bir yol izlemiştir. Onun, imanın artıp eksileceğini kabul etmesine karşılık büyük günah işleyeni tekfir etmemesi, ameli imanın aslından değil kemalinden bir cüz saymasına bağlanmalıdır. İman konusunu işlerken amel üzerinde ısrarla durması da Mürcie, Cehmiye ve Kerramiye akımlarını reddetmeye yöneliktir. Çünkü iman Mürcie’nin iddia ettiği gibi sadece kalbin tasdikinden, Cehmiye’nin öne sürdüğü gibi kalpte meydana gelen bilgiden, Kerramiye’nin zannettiği gibi dil ile ifade etmekten ibaret değildir.5

İman-Amel Münasebeti

"Kendisi için istediğini, mü’min kardeşi için de istemek imandandır", adını taşıyan yedinci babda Enes ibni Malik (radiyallahu anh)’dan şu hadisi nakletmiştir: "Kendisi için istediğini, mü’min kardeşi için de istemedikçe hiç biriniz mü’min olamaz."6

Salim ibni Abdillah’ın babasından naklettiği bir hadiste Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) kardeşine haya/utanmak konusunda nasihat eden, utangaç olmamayı tavsiye eden ensardan bir adama rastladı. O kişiye şöyle buyurdu: "Bırak kardeşini. Hiç şüphe yok ki haya imandandır/imandan bir parçadır."7

İmanın Artması ve Eksilmesi

Kitab’ul İman’ın ilk cümlesi: “İman söz ve fiil/davranıştır.” İkinci cümlesi ise: ”İman artar ve eksilir.” 34. bab, "İmanın artması ve eksilmesi ile ilgili hadisler", başlığını taşımaktadır. Buhari burada iki ayet vermekte8 sonra: “Bugün size dininizi ikmal ettim.”9 ayetini zikrettikten sonra şu açıklamayı yapmaktadır: "Kemale ulaştıran şeylerden herhangi biri terk edildiği zaman o iman nakıstır."

Müellif aynı babda aşağıdaki Enes (radiyallahu anh) hadisini naklediyor. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:

“La-ilahe illallah diyen ve kalbinde bir arpa tanesi kadar iman bulunan herkes cehennemden çıkacaktır. La-ilahe illallah diyen ve kalbinde bir buğday tanesi kadar iman bulunan herkes cehennemden çıkacaktır. La-ilahe illallah diyen ve kalbinde bir zerre kadar iman bulunan herkes cehennemden çıkacaktır.”10




Alıntı yapılan: dipnotlar
1- M.Mustafa A’zamî, “Buhârî”, DİA, 6/368

2- Buhari, el-Cami'us Sahih

3- Kemal Sandıkçı, Sahih-i Buhari Üzerine Yapılan Çalışmalar

4- M.Yaşar Kandemir, “Buhârî”, DİA, 7/114

5- Yusuf Şevki Yavuz, “Buhari, Akaide Dair Görüşleri”, DİA, 6/373-4

6- Buhari, el-Cami'us Sahih, İman, 7

7- Buhari, el-Cami'us Sahih, İman, 16

8- "Biz sana onların haberlerini bir gerçek (olay) olarak aktarıyoruz. Gerçekten onlar Rablerine iman etmiş gençlerdi ve biz de onların hidayetlerini arttırmıştık." (el-Kehf, 18/13);

"Biz o ateşin koruyucularını meleklerden başkasını kılmadık. Ve onların sayısını inkar edenler için yalnızca bir fitne (konusu) yaptık ki, kendilerine kitap verilenler, kesin bir bilgiyle inansın, iman edenlerin de imanları artsın; kendilerine kitap verilenler ve iman edenler (böylece) kuşkuya kapılmasın. Kalplerinde bir hastalık olanlar ile kafirler de şöyle desin: Allah, bu örnekle neyi anlatmak istedi? İşte Allah, dilediğini böyle şaşırtıp-saptırır, dilediğini böyle hidayete erdirir. Rabbinin ordularını kendisinden başka (hiç kimse) bilmez. Bu ise, beşer (insan) için yalnızca bir öğüttür." (Müddessir 74/31)

9- "Bugün inkara sapanlar, sizin dininizden (dininizi yıkmaktan) umut kesmişlerdir. Bugün size dininizi kemale erdirdim, üzerinizdeki nimetimi tamamladım ve size din olarak İslam'ı seçip-beğendim." (el-Ma’ide 5/3)

10- Buhari, İman, 34
Kişinin Ehl'üs Sünnet, Ehl'ul Hadis, Ehl'ul Asar, Selefi olmasının alameti Sünnet'e ittiba etmesidir.

Çevrimiçi Uhey

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • İleti: 1255
  • Değerlendirme Puanı: +14/-0
Müslim (206/821-261/874), Kitab’ul İman

Müslim ibn’ul Haccac (261/874)

206/821 de Nişabur’da doğdu. Bir eğitimci olan babasından ve çevredeki diğer hocalardan istifade eden Müslim oniki yaşında hadis tahsiline başlamış, iki yıl sonra hac için Hicaz’a gitmiş, İsmail ibni Ebi Üveys ve Sa’id ibni Mansur gibi alimlerden istifade etmiştir. Yirmiüç yaşında iken hadis tahsili için seyahate çıkmış, Basra, Belh, Bağdat, Kufe ve Mısır’a giderek oradaki muhaddislerden hadis rivayet etmiştir. Rey’de Ebu Zur’a er-Razi ile hadis müzakere etmiş, rivayette bulunmuştur. İmam Buhari de hocaları arasındadır. On beş yılda tamamladığı el-Cami’us Sahih’te sadece ikiyüzyirmi hocasından gelen rivayetlere yer vermiştir. Tirmizi, İbni Huzeyme, İbni Ebi Hatim önde gelen talebelerindendir.

Elbise veya kumaş ticareti yaptığı için “Bezzaz” diye anılan ve dükkanında talebelerine hadis rivayet eden Müslim, yardım etmeyi seven servet sahibi bir muhaddis, raviler hakkındaki tenkit ve değerlendirmelerine güvenilen cerh ve tadil alimlerinden sika bir hadis hafızı idi. 261/875’te Nişabur’da vefat etmiştir.

En Meşhur eseri el-Cami’us Sahih’tir. Tekrarsız dörtbin civarında hadis vardır. Eserin en önemli özelliği, bir hadisin, farklı senetlerle yapılmış bütün rivayetlerini bir araya getirmiş olmasıdır. Eser üzerinde pek çok çalışma yapılmış ve birçok neşri gerçekleştirilmiştir. Kitab’ut Temyiz, et-Tabakat, Kitab’ul Kuna ve’l Esma, el-Musned’ul Kebir ale’r Rical, müellifin önemli eserlerinden bazılarıdır.1

Kitab’ul İman

Buhari’den farklı olarak Müslim’in el-Cami’us Sahih’inin başında altı babdan oluşan otuzüç sayfalık usule dair bir mukaddime mevcuttur. Mukaddimenin hemen ardından Müslim de Buhari gibi kitabının ilk bölümünü iman konusuna tahsis etmiş, Ahmed Muhammed Şakir neşrinde yüzaltmışyedi sayfa olan bu bölümde otuzaltı babda üçyüzseksen hadis nakletmiştir. Birinci hadis iman, islam ve ihsandan bahseden Cibril hadisidir. Son babda ise, Allah Te’ala’nın cennete gideceklerin sayısını artırdığını müjdelediği haber nakledilmektedir.2

İman-Amel Münasebeti

Abdullah İbni Abbas (radiyallahu anh) anlatıyor: Abd’ul Kays heyeti Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem)’in huzuruna geldi. Şöyle dediler: Rabia kabilesinden olan mahallemiz ile Medine/sizin aranızda Mudar kafirleri bulunduğu için biz buraya sadece haram aylarda (Zu’l Ka’de, Zu’l Hicce, Muharrem ve Receb) gelebiliyoruz. Yapacağımız ve orada bulunanları davet edebileceğimiz emirlerinizi bize söyleyin. Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Size dört şey emrediyorum: Allah’a iman: Allah’tan başka ilah olmadığına ve Muhammed’in O’nun Rasulü olduğuna inanmak, namazı dosdoğru kılmak, zekatı vermek, Ramazan orucunu tutmak ve ganimet olarak aldıklarınızın beşte birini vermenizdir. Size şu dört kabı kullanmanızı da yasaklıyorum: Dubba/kuru kabaktan yapılan kap, hantem/yeşil/sırlı küpler, nakir/hurma kütüğünden yapılan kap ve mukayyer/ziftli kap.”3

Ebu Zer el-Ğıfari (radiyallahu anh) Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem)’e şöyle sordu: Ya Rasulullah, amellerin hangisi daha faziletlidir? Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Allah’a iman ve O‘nun yolunda cihad etmektir.”4

İman'ın Artması ve Eksilmesi

Ebu Hureyre (radiyallahu anh)’ın rivayetine göre Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Bir kişi zina ederken mü’min olarak zina etmez, hırsız çalarken mü’min olarak çalmaz, bir insan şarap/içki içerken mü’min olduğu halde içmez.”5

Ebu Sa’id el-Hudri (radiyallahu anh) rivayet ediyor: Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Allah Te’ala, cennetlikleri cennete koyacak. -O dilediğini rahmetiyle cennete koyar.- Cehennemlikleri de cehenneme sokacak. Sonra şöyle buyuracak: Bakın, kontrol edin, kalbinde hardal tanesi ağırlığında iman bulunan kimseleri cehennemden çıkarın. Onlar kömür gibi yanmış olarak cehennemden çıkarılacaklar ve hayat ırmağına atılacaklar. Orada sel kenarında otun bittiği gibi büyüyecekler. Siz onu görmediniz mi nasıl sapsarı kıvrılmış olarak çıkar?”6




Alıntı yapılan: dipnotlar
1- M. Yaşar Kandemir, “Müslim b. Haccac”, DİA, 32/93

2- Müslim, el-Cami’us Sahih

3- Muslim, el-Cami’us Sahih, Kitab’ul İman, 23

Bu kaplar içki için kullanılan kaplardır. Etkileneceği için şıra koymak yasaklanmıştır.

4- Muslim, el-Cami’us Sahih, Kitab’ul İman, 136

5- Müslim, el-Cami’us Sahih, Kitab’ul İman, 100

6- Müslim, el-Cami’us Sahih, Kitab’ul İman, 304
Kişinin Ehl'üs Sünnet, Ehl'ul Hadis, Ehl'ul Asar, Selefi olmasının alameti Sünnet'e ittiba etmesidir.

Çevrimiçi Uhey

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • İleti: 1255
  • Değerlendirme Puanı: +14/-0
İbni Mace (209/824-273/887), Bab'un fi’l İman

İbni Mace, Muhammed ibni Yezid el-Kazvini (273/887)*

Künyesi Ebu Abdillah’tır. 209/824 senesinde doğmuştur. Onbeş-yirmi yaşlarında Kazvin’de hadis öğrenmeye başlamış, Irak, Bağdat, Basra, Kufe, Mekke, Şam, Mısır ve Rey’e giderek hadis tahsil etmiştir. Sika bir ravi, hafızası güçlü bir muhaddis olan İbni Mace, 273/886 yılı Ramazan ayında vefat etmiştir.1

En meşhur eseri “es-Sünen”dir. Eser, Delhi, Kahire, Riyad ve İstanbul’da basılmıştır. 4341 hadis ihtiva etmekte olup, bin kadarı zayıf kabul edilmektedir.2

Babun fi’l İman

İbni Mace’nin Sünen’inde Mukaddime bölümünün dokuzuncu babı “Babun fi’l İman”dır. Bu babda 57-75 numaralar arasında ondokuz hadis mevcuttur.

İman-Amel Münasebeti

Ebu Hureyre (radiyallahu anh) anlatıyor. Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Nefsim elinde olan Allah’a yemin ederek söylüyorum ki, iman etmedikçe cennete giremezsiniz. Birbirinizi sevmedikçe de iman etmiş olmazsınız. Size, devam ettiğiniz zaman birbirinizi seveceğiniz bir işi söyleyeyim mi? Aranızda selamlaşmayı yaygın hale getiriniz.”3

İman'ın Artması ve Eksilmesi

Abdullah İbni Mes'ud (radiyallahu anh) anlatıyor: Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Kalbinde zerre büyüklüğünde hardal tanesi kadar kibir bulunan kimse cennete giremez. Kalbinde zerre büyüklüğünde hardal tanesi kadar iman bulunan kimse de cehenneme girmez.”4




Alıntı yapılan: dipnotlar
* Çalışmada, İbni Mace'nin şeyhlerine, talebelerine ve diğer eserlerine değinilmemiş. Bu konuda kısaca ilavede bulunalım:

İbni Mace, bir çok zattan rivayette bulunmuştur. Hocaları arasında Muhammed ibni Abdillah ibni Nümeyr, Abdullah ibn'ul Mu'aviye, Hişam ibni Ammar, Davud ibni Rüşeyd, Yezid ibni Abdillah el-Yemami, İbrahim ibn'ul Münzir el-Hazami, Ebubekir ibni Ebi Şeybe, Muhammed ibni Rumh, Cubare ibn'ul Muğallis bulunmaktadır.

İbni Mace’nin talebeleri ve kendisinden hadıs rivayet edenler arasında şu şahıslar bulunmaktadır: Muhammed ibni İsa el-Ebheri, Ebu Amr Ahmed ibni Muhammed ibni Hakim, Ebu'l Hasan el-Kattan, Süleyman ibni Yezid el-Kazvini, Ahmed ibni Ravh el-Bağdadi, Ali ibni Sa’id ibni Abdillah el-Kadani, İbrahim ibni Dinar el-Cersi el-Hemedani, Ahmed ibni İbrahim el-Kavzini, Ebu't Tayyib Ahmed ibni Ravh el-Meş'arani, İshak ibni Muhammed el-Kazvini, Ca'fer ibni İdris, Hüseyin ibni Ali ibni Beranya, Süleyman ibni Yezid el-Kazvini, Muhammed ibni İsa es-Saffar, Ebu'l Hasan Ali ibni İbrahim ibni Seleme el-Kazvini el-Hafız, Ebu Amr Ahmed ibni Muhammed ibni Hakim el-Medeni el-Asbahani, Ebubekir Hamid el-Ebheri, Sa'dun.

Meşhur Sünen'i dışındaki diğer eserleri şunlardır: Kitab'ut Tefsir ve Kitab'ut Tarih.

İbni Mace'nin biyografisine dair bilgilere şu eserlerden ulaşılabilir:

İbni Mace, Sünen, 1/18-20; Zehebi, Siyer A'lem'un Nubela, 13/277-281, #9133;

Zehebi, Tezkiret'ul Huffaz, 2/189; İbni Hacer, Tehzib'ut Tehzib, #8872; İbni Hacer, Takrib'ut Tehzib, 514, #6409; Şezerat'uz Zeheb, 2/164; İbni Halikan, Vefayat, 3/407

1- İbni Mace, Sünen, Muhakkikkin mukaddimesi, 12

2- M. Yaşar Kandemir, “İbn Mace”, DİA, 20/161

3- İbni Mace, Sünen, Mukaddime, 9 (#68)

4- İbni Mace, Sünen, Mukaddime, 9 (#59)
Kişinin Ehl'üs Sünnet, Ehl'ul Hadis, Ehl'ul Asar, Selefi olmasının alameti Sünnet'e ittiba etmesidir.

Çevrimiçi Uhey

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • İleti: 1255
  • Değerlendirme Puanı: +14/-0
Tirmizi (209/824-279/892), Kitab’ul İman

Muhammed ibni İsa ibni Sevra et-Tirmizi (279/892)

209/824 senesinde Türkistan bölgesinde Buhara’ya bağlı Tirmiz kasabasında doğmuştur. Tirmizi hadis ilimlerinin gelişme çağında yaşadığı için pek çok sayıda muhaddise ulaşmıştır. Muhammed ibni Beşşar, Ebu Sa’id el-Eşec, Nasr ibni Ali el-Cehdami, Ali ibni Hucr, Kuteybe ibni Sa’id, İsmail ibni Musa el-Fezari hadis aldığı hocalarından bazılarıdır.

Buhari’nin talebesidir. Ondan hadis öğrenmiş, sorular sormuş, istifade etmiştir. Horasan, Irak ve Hicaz’ı dolaşmış, ilim mensuplarından hadis dinlemiştir. Bağdat’a gitmemiştir. Bu sebeple Ahmed ibni Hanbel’le de görüşememiştir. Talebeleri arasında en önemli isim, kendisinden Cami’i rivayet eden Ebu’l Abbas el-Mahbubi’dir.

Tirmizi’nin en önemli eseri sünen adıyla anılan el-Cami’dir. el-İlel, et-Tarih ve ez-Zühd diğer eserleridir.1

Kitab’ul İman

Tirmizi’nin Sünen’inin otuzsekizinci bölümü Kitab’ul İman’dır.2 Bu bölümde onsekiz babda otuz hadis bulunmaktadır. Birinci hadis:

“Ben insanlarla Allah’dan başka ilah yoktur deyinceye kadar savaşmakla emr olundum.” hadisidir.3

Son hadis ise, Ebu Zerr (radiyallahu anh)’ın rivayet ettiği şu hadistir:

"Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: Bana Cebrail (aleyhi selam) geldi ve şu haberi vererek müjdeledi: Kim Allah’a şirk koşmadan ölürse cennete girecektir. Ben sordum. Zina yapsa hırsızlık yapsa da mı? Cebrail aleyhi selam) bu soruya, evet diye cevap verdi.”4

İman-Amel Münasebeti

Enes İbni Malik (radiyallahu anh)’ın rivayetine göre Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Ben, insanlar Allah’tan başka ilah olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın kulu ve Peygamberi olduğuna inanıncaya kadar, bizim kıblemize yönelip kestiklerimizi yiyinceye/yenilmesi helal olan şeyleri yiyinceye ve bizim kıldığımız gibi namaz kılıncaya kadar savaşmakla emr olundum. Bu görevleri yerine getiren kimselerin hak ettikleri cezalar dışında mallarına ve canlarına zarar vermek haramdır. Leh ve aleyhte Müslümanlara verilen haklar onlara da verilir.”5

Cabir İbni Abdillah (radiyallahu anh)’ın rivayetine göre Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Küfür ile iman arasında namazın terki vardır.”6

Abdullah İbni Şakik el-Ukayli şöyle diyor: "Ashab-ı kiram, namazın dışında hiçbir şeyi terk etmeyi küfür sebebi saymazlardı."7

İman'ın Artması ve Eksilmesi

Aişe (radiyallahu anha) annemiz anlatıyor: Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle  buyurmuştur:
“Mü’minlerin iman yönünden en mükemmeli, güzel ahlak sahibi olanlar ve aile fertlerine iyi davrananlardır.”8




Alıntı yapılan: dipnotlar
1- Tirmizi, Sünen, Muhakkikin mukaddimesi, 93-106

2- Tirmizi, Sünen, 5/3-27

3- Tirmizi, Sünen, İman, #1

4- Tirmizi, Sünen, İman, #18

5- Tirmizi, Sünen, İman, #2 (#2608)

6- Tirmizi, Sünen, İman, #9 (#2618)

7- Tirmizi, Sünen, İman, #9 (#2622)

8- Tirmizi, Sünen, İman, #6 (#2612)
Kişinin Ehl'üs Sünnet, Ehl'ul Hadis, Ehl'ul Asar, Selefi olmasının alameti Sünnet'e ittiba etmesidir.

Çevrimiçi Uhey

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • İleti: 1255
  • Değerlendirme Puanı: +14/-0
Nesai (215/830-303/915), Kitab’ul İman ve Şeraiih

Ahmed ibni Şuayb ibni Ali en-Nesai (303/915)

215/830 de Horasan bölgesindeki Nesa’da doğdu. Küçük yaşta Kur’an’ı hıfzeden Nesai on beş yaşında hadis öğrenimine başladı. 230 yılında Belh yakınlarındaki Bağlan köyüne giderek Kuteybe ibni Sa'id’den hadis okudu. İshak ibni Rahuye, Ahmed ibni Hanbel, Fellas, Ebu Zur’a er-Razi, Bezzar, Ebu Ya’la el-Mevsıli hocalarından bazılarıdır. Hadis tahsili için Horasan, Hicaz, Mısır, Irak, el-Cezire ve Suriye’deki ilim merkezlerine seyahat etmiş, Mısır’a yerleşmiştir. Oğlu Abd'ul Kerim ile Kasım ibni Sabit, Tahavi, Ukayli, İbni Hıbban, Taberani ve İbn’us Sünni kendisinden hadis rivayet eden talebeleridir.

Nesai, hadis yanında kıraat ilimleri ile de meşgul olmuştur. Hadis rivayetinde çok titiz davranır, senedinde zayıf kabul ettiği ravi bulunan hadisi rivayet etmezdi. Nesai’nin raviler hakkındaki şartlarının Buhari ve Müslim’in şartlarından daha ağır olduğu söylenmiştir. Farklı rivayetler olmakla birlikte Nesai, 302 senesinde Mısır’dan ayrılmış, 303 yılı başında Remle’de vefat etmiş, Kudüs’e defnedilmiştir.

En önemli eseri es-Sunen’dir. es-Sunen'ul Kubra, Amel’ul Yevm ve’l Leyl, ed-Duafa ve’l Metrukin, Kitab’ut Tefsir, Fedail’ul Kur’an, Hasaisu Emir’il Mü’minin Ali ibni Ebi Talib ve Kitab’ul Cumua eserlerinden bazılarıdır. el-Mucteba diye de anılan, 5758 hadis ihtiva eden es-Sunen, sünenler arasında muhtevasında en az zayıf hadis bulunan eser kabul edilmektedir.1

Sünen’in birden fazla neşri yapılmıştır. Çağrı Yayınlarının Dar-ı Sahnun ile müştereken yaptığı neşir iki mücelled halinde sekiz cilttir. Suyuti’nin şerhi ve Sindi’nin haşiyesi ile birlikte basılmıştır.2

Kitab’ul İman ve Şeraiih

Sünen-i Nesai’nin kırkyedinci kitabıdır.3 otuzüç babda ellibeş hadis nakledilmiştir. Birinci hadis, Ebu Hureyre (radiyallahua anh) hadisidir.

“Amellerin en faziletlisi hangisi, diye sorulunca Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle cevap vermiştir: Allah’a ve Rasulü’ne imandır.”4

Son hadis ise, Enes ibni Malik (radiyallahu anh)’ın rivayet ettiği şu hadistir:

“Hiç biriniz, kendisi için sevdiği şeyleri kardeşi için de sevmedikçe iman etmiş olmaz.”5

İman-Amel Münasebeti

Enes İbni Malik (radiyallahu anh)’ın anlattığına göre Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:

“Hiç biriniz beni, malından ehlinden/aile fertlerinden ve bütün insanlardan daha çok sevmedikçe iman etmiş olmaz.6

Abdullah İbni Hubşi’nin rivayetine göre Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) amellerin hangisinin daha faziletli olduğu sorusuna şöyle cevap vermiştir:

“İçinde şek ve şüphe olmayan bir iman, hıyaneti/hilesi olmayan cihad ve makbul bir hac ibadeti.”7

İman'ın Artması ve Eksilmesi

Amr İbni Şurahbil, Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem)’in ashabından bir kişiden nakletmiştir: Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Ammar köprücük kemiğine kadar/boğazına kadar imanla doludur.”8




Alıntı yapılan: dipnotlar
1- M. Yaşar Kandemir, “Nesai”, DİA, 32/563

2- Nesai, es-Sünen

3- Nesai, Sünen, 8/93-126

4- Nesai, Sünen, Iman, #1

5- Nesai, Sünen, Iman, #33

6- Nesai, Sünen, Kitab’ul İman ve Şeraiih, #19 (#5011)

7- Nesai, Sünen, Kitab’ul İman ve Şeraiih, #1 (#4983)

8- Nesai, Sünen, Kitab’ul İman ve Şeraih, #17 (#5004)
Kişinin Ehl'üs Sünnet, Ehl'ul Hadis, Ehl'ul Asar, Selefi olmasının alameti Sünnet'e ittiba etmesidir.

Çevrimiçi Uhey

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • İleti: 1255
  • Değerlendirme Puanı: +14/-0
İbni Mende (310/922-395/1004), Kitab’ul İman

Muhammed İbni İshak İbni Yahya İbni Mende (395/1004)

İbni Mende 310/922 de Isbahan/Isfahan’da doğdu ve orada büyüdü. Babası, Muhaddis İshak İbni Muhammed İbni Yahya İbni Mende’dir. Küçük yaşta babası eğitimine itina göstermiş, sünnet-i mutahhare sevgisini kalbine/ruhuna yerleştirmiştir. 7-8 yaşında iken Kur’an eğitimi ile başladığı tahsil hayatı hadis öğrenerek devam etmiştir. Önce, muhaddis olan babası İshak, babasının amcası Abd’ur Rahman İbni Yahya gibi Isfahan alimlerinden ders almış, sonra Nisabur, Irak, Medine, Beyt’ül Makdis, Serahs, Merv ve Trablus gibi ilim merkezlerine giderek oradaki hocalardan ders okumuştur. Hadis ilimleri, tefsir, tarih ve akaid alanlarında uzmanlaşmıştır. O üstün bir kabiliyete sahip güçlü bir hadis hafızı idi.1

İbni Mende, kırkbeş seneye ulaşan ilim yolculuklarından sonra vatanı Isfahan’a dönmüş, bir Cuma gecesi vefat etmiş, ertesi günü Cuma Namazı’ndan sonra oğlu Ebu’l Kasım’ın kıldırdığı namazdan sonra defnedilmiştir.2

Hadis aldığı şeyhlerinin sayısı binyedüyüze ulaşmıştır. En meşhur hocaları, İbn’ul A’rabi (340/951), Ebu’l Abbas Muhammed İbni Ya’kub (346/957), Hayseme İbni Süleyman et-Trablusi (343/954) ve Heysem İbni Küleyb (325/936) dir. Oğlu Ebu’l Kasım Abd’ur Rahman İbni Muhammed, Kitab’ul İman’ın ravisi olan diğer oğlu Ebu Amr Abd’ul Vehhab İbn’ul Hafız, Ahmed İbn’ul Fadl el-Batırkani ve Temmam İbni Muhammed er-Razi önemli talebelerindendir.3

İbni Mende, Hadis, rical, tarih, tefsir ve akaid bilim dallarında eserler te’lif etmiştir. Ancak kitaplarının bir kısmı kayıptır. Bazıları yazma haldedir. Bazı eserleri şunlardır: Ma’rifet’us Sahabe, Feth’ul Bab fi’l Kuna ve’l Elkab, Kitab’ut Tevhid, er-Red ale’l Cehmiyye, Kitab’ul İman.4

Kitab’ul İman

Eserin, müellifin oğlu Ebu Amr Abd’ul Vehhab İbn’ul Hafız ve talebesi Ahmed İbn’ul Fadl el-Batırkani tarafından rivayet edilen nüshası neşredilmiştir. Ali Muhammed İbni Nasır kitap üzerinde bir doktora çalışması yapmış, metni tahkik etmiş, hadisleri tahriç etmiş, dipnotlar ilave etmiş, ayrıca hazırladığı farklı fihristlerle kitaptan istifadeyi kolaylaştırmıştır.

İbni Mende, eserde yüzdokuz başlıkta binseksendokuz hadisi senetli olarak zikretmiştir. Bu haberlerde, imanın mahiyeti, kısımları, iman ile islam arasındaki ilgi, oruç, zekat, hac cihad, Allah ve Peygamber sevgisinin iman ile ilgisi, imanın artıp eksilmesi gibi konular yer almaktadır.

Besmele, hamdele ve salvele cümlelerinden sonra birinci baba geçilmektedir. Ayrıca bir mukaddime mevcut değildir. Birinci babın adı “Aziz ve Celil olan Allah’ın kullarına inanmalarını emrettiği imana delalet eden ve ashab-ı kirama dinlerini öğretmek için Cebrail (aleyhi selam)’ın Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem)‘e sorduğu meseleleri anlatan haberler”dir.5

Son hadis, Ebu Umame (radiyallahu anh)’ın rivayet ettiği şu hadistir: “Bir adam, Ey Allah’ın Rasulü, iman nedir diye sordu. Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle cevap verdi: Yaptığın iyilikler seni sevindirir, işlediğin kötülükler de seni üzerse işte o zaman sen mü’minsin. Ya Rasulullah, günah nedir? sorusunu ise Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle cevaplamıştır: Bir şey göğsünü daraltır içini sıkarsa onu yapmaktan vazgeç.6

İman-Amel Münasebeti

Ebu Sa’id el Hudri (radiyallahu anh) şöyle anlatmıştır: Bir bayram günü Mervan minbere çıktı ve namazdan önce hutbe iradına başladı. Bir adam ayağa kalkarak şöyle dedi: Ey Mervan, Sünnete muhalefet ediyorsun. Daha önce hiç çıkartılmadığı halde sen minberi mescidden dışarı çıkardın. Böyle yapılmadığı halde sen, bayram namazından önce hutbe iradına başladın. Ebu Sa’id’in sorusu üzerine konuşanın kim olduğunu söylediler. Bunun üzerine Ebu Sa’id (radiyallahu anh) şöyle dedi: Bu zat söylenmesi gerekeni yaptı. Ben Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem)’i şöyle buyururken duydum: “Biriniz bir münker/kötülük görürse gücü yetiyorsa onu eli ile düzeltsin. Buna gücü yetmiyorsa dili ile/konuşarak kötülüğe mani olmaya çalışsın. Eğer bunu da beceremiyecekse, kalbiyle buğzetsin. Bu durum, imanın en zayıf derecesidir.”7

Ebu Hureyre (radiyallahu anh) anlatıyor: Bir adam Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem)’e hangi amelin daha faziletli olduğunu sordu. Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Allah’a imandır. Sonra hangisidir? Sorusuna, Allah yolunda cihad etmektir; daha sonra hangi amel daha faziletlidir sorusuna ise, mebrur/makbul bir hacdır”, cevabını verdi.8

Ebu Şureyh el-Huzai’nin rivayetine göre Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Kim Allah’a ve ahiret gününe inanıyorsa komşusuna ikram etsin/cömert davransın, Allah’a ve ahiret gününe inanan kimse komşusuna iyi davransın. Kim Allah’a ve ahiret gününe iman ediyorsa, misafirine hürmet ve ikram etsin/izzet ü ikramda bulunsun. Bir kimse Allah Te’ala’ya hakkıyla iman ediyor ve ahiret gününün varlığına inanıyorsa ya hayır söylesin veya sussun.”9

İman'ın Artması ve Eksilmesi

Abdullah İbni Me’sud (radiyallahu anh)’dan rivayet edildiğine göre Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Allah Te’ala, benden önceki ümmetlere gönderdiği her Peygamber’e, havariler ve sahabiler vermiştir. Onlar Peygamberlerinin yolunu/sünnetini takib eder ve emirlerini yerine getirirlerdi. Fakat, onların arkasından bozulmuş nesiller gelmiştir. Onlar, yapmadıkları şeyleri konuşur, emredilmedikleri şeyleri yaparlar. Böyle bir ortamda, kim eliyle cihad ederse mü’mindir. Cihad görevini diliyle/konuşarak yapmaya çalışan kişi de mü’mindir. Kalbiyle cihada katkı sağlayan da mü’mindir. Bunu da yapmayan kimsede hardal tanesi kadar dahi iman yoktur.”10

Abdullah İbni Me’sud (radiyallahu anh) anlatıyor: “Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem)’e sordum: Amellerin hangisi daha faziletli ve Allah Te’ala’ya daha sevimlidir? Vaktinde kılınan namazdır, buyurdu. Sonra hangisidir sorusuna, ana-babaya iyi davranmaktır. Sonra hangi amel daha faziletlidir diye sorunca da Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) Allah yolundu cihaddır, cevabını verdi. Ben soru sormaya devam etseydim Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) de amelleri saymaya devam edecekti.”11




Alıntı yapılan: dipnotlar
1- İbni Mende, Kitab’ul İman, 22-30; M. Yaşar Kandemir, “İbni Mende”, DİA, 20/177-179

2- İbni Mende, Kitab’ul İman, Muhakkıkın mukaddimesi, 49

3- İbni Mende, Kitab’ul İman, Muhakkıkın mukaddimesi, 53-60

4- İbni Mende, Kitab’ul İman, Muhakkıkın mukaddimesi, 63-78

5- İbni Mende, Kitab’ul İman, 1/116

6- İbni Mende, Kitab’ul İman, 3/963, (1089)

7- İbni Mende, Kitab’ul İman, 2/342

8- İbni Mende, Kitab’ul İman, 2/390

9- İbni Mende, Kitab’ul İman, 2/445

10- İbni Mende, Kitab’ul İman, 2/345

11- İbni Mende, Kitab’ul İman, 2/542
Kişinin Ehl'üs Sünnet, Ehl'ul Hadis, Ehl'ul Asar, Selefi olmasının alameti Sünnet'e ittiba etmesidir.

Çevrimiçi Uhey

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • İleti: 1255
  • Değerlendirme Puanı: +14/-0
İbni Teymiyye (661/1263-728/1328), el-İman1

Şeyh’ul İslam İbni Teymiyye Takıyy'ud Din Ahmed ibni Abd'il Halim ibni Mecd'id Din Abd'is Selam el-Harrani (728/1328)

661/1263 te Harran’da doğdu. Babası Abd'ul Halim, dedesi ve amcasının yolunu izleyen bir Hanbeli alimiydi. Moğol istilası üzerine Dımaşk’a göç ettiler. İbn Teymiye ilk eğitimine babasının müderrislik yaptığı Dımaşk Sükkeriyye Dar'ul Hadisi'nde başladı. Başta bu medresenin hocaları olmak üzere bölgenin önde gelen alimlerinden ders aldı. İbni Asakir, İbni Kudame, Zeynep binti Mekki hocalarından bazılarıdır. Babasının vefatından sonra Sükkeriyye Medresesinde ve Hanbeliyye medresesinde ders vermiştir. Bid'at ve hurafelerle mücadelesi ve tenkitlerinde kullandığı sert üslup sebebiyle pek çok kesimi karşısına alan İbni Teymiyye, “el-Akidet’ul Vasıtiyye” adlı eseri bahane edilerek hapse atıldı ve Kahire’ye gitmek zorunda kaldı. Yedi yıl sonra Dımaşk’a döndü ve müderrislik görevine başladı.

Etrafında görüşlerini benimseyip savunan bir öğrenci halkası oluştu. Meşhur öğrencilerinden bazıları şunlardır: İbni Kayyim el-Cevziyye, Mizzi, Zehebi, İbni Kesir. Verdiği bir fetva sebebiyle tekrar hapse mahkum edildi. Hapishanede eser yazmasına engel çıkartılınca çok üzüldü, hastalandı. 728 yılında hapishanede vefat etti.

Hayatı mücadele ve hapishanelerde geçen İbni Teymiyye’nin akaid-kelam, kıraat-tefsir, hadis, fıkıh, fıkıh usulü, dinler ve mezhepler tarihi, felsefe ve mantık bilim dallarında irili ufaklı 702 eseri vardır. Talebesi İbni Kayyim hocasının eserlerinin isimlerini bir kitapta toplamıştır.

Neşredilen hadisle ilgili eserlerinden bazıları şunlardır: Erbaune Hadisen, Ilm’ul Hadis, Şerhu Hadis’in Nuzul, Ehadis’ul Kussas, el-Ehadis’ud Daife ve’l Batıle, el-Ehadis’ul Mevdua, Risale fi’s Sunne, Risale fi Şerhi Hadisi Ebi Zer.2

el-İman1

Eserin Muhammed Halil Herras tarafından gerçekleştirilen neşrinde müellifin kısa bir mukaddimesi mevcuttur. Hadislerde numara yoktur. Hadislerin tahrici yapılmamıştır. Kısa kelime ve cümle açıklamalarından oluşan ta’likat vardır.3 Birinci sırada altı iman esasını belirten hadis yer almaktadır. Sonuncu hadis ise şu mealdedir: “Kisra öldüğü veya öldürüldüğünde artık başka Kisra gelmeyecek, Kayser öldükten sonra da başka Kayser olmayacak. Yemin ederek ifade ediyorum ki, Kisra ve Kayser’in hazineleri Allah yolunda harcanacaktır.”

Eserin incelediğimiz bir başka nüshasında4 mukaddimeye yer verilmemiştir. Muharricin hadis için verdiği hükümden sonra senetsiz olarak hadis metni yer almaktadır. Eserdeki yüzaltmışyedi hadisin büyük ekseriyetinin sahih haberlerden oluştuğu görülmektedir. Az miktardaki zayıf hadise işaret edilmiştir. Bu nüshada müellifin açıklamaları hazfedilerek sadece hadis metinleri zikredilmiş, ayrıca hadisler numaralanmıştır.

İman-Amel Münasebeti

Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem), Abd'ul Kays heyetine şöyle buyurmuştur: “Size sadece Allah’a imanı emrediyorum. Sadece Allah'a iman etmenin ne olduğunu biliyor musunuz? Heyet Allah ve Rasulü daha doğrusunu bilir, deyince Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: Allah’tan başka ilah olmadığına ve Muhammed’in, O’nun Rasulü olduğuna inanmak, namazı dosdoğru kılmak, zekatı vermek, Ramazan orucunu tutmak ve ganimetlerin beşte birinin verilmesidir.”5

Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Vallahi iman etmiş olmaz. Vallahi iman etmiş olmaz. Vallahi iman etmiş olmaz. Kim iman etmiş olmaz ey Allah’ın Rasulü diye sorulunca (şöyle buyurdu): Şerrinden ve eziyetinden komşusunun emin olmadığı kimse.”6

İman'ın Artması ve Eksilmesi

Ahmed İbni Hanbel’in rivayetine göre Ömer İbn'ul Hattab (radiyallahu anh) arkadaşlarına: "Haydi gelin de imanımızı arttıralım demiş, sonra da Allah’ı zikretmişlerdir."7

Cündüb İbni Abdillah (radiyallahu anh), Abdullah İbni Ömer (radiyallahu anhuma ecmain) ve başka sahabilerin şöyle söyledikleri rivayet edilmiştir: "Biz önce imanı öğrendik. Sonra Kur’an’ı öğrendik. Böylece imanımız arttı."8

Ziyade ve noksan sözleri/lafızları sahabe arasında vardı ve onlardan hiçbirisinin muhalefeti/karşı çıkması bilinmiyor. Umeyr İbni Habib el-Hutami/Hatmi’nin sahabi olan dedesinden şu şözler nakledilmektedir: "İman artar ve eksilir. Artması ve eksilmesi ne demek sorusuna da bu sahabi şöyle cevap vermiştir: Allah’ı zikrettiğimiz, O’nu hamd ve tesbih ile andığımız zaman bu imanın artmasıdır. Gaflet etmemiz ve unutmamız da imanın noksanlığıdır."9



Alıntı yapılan: dipnotlar
1- Şeyh’ul İslam İbni Teymiyye'nin, "el-İman" isimli bu değerli eseri Türkçeye tercüme edilerek yayınlanmıştır. Bu dipnot da, tarafımızdan ilave edilmiştir.

2- Ferhat Koca, “İbn Teymiyye”, DİA, 20/391

3- Tashih ve ta’lik, Muhammed Halil Herras, Dar’ut Tıbaat’il Muhammediyye, Kahire, trs.

4- el-Mekteb’ul İslami, Beyrut, 1993. 4. baskı, el Mektebet’uş Şamile –II

5- İbni Teymiyye, el-İman, 12

6- İbni Teymiyye, el-İman, 12

7- İbni Teymiyye, el-İman, 191

8- İbni Teymiyye, el-İman, 192

9- İbni Teymiyye, el-İman, 191
Kişinin Ehl'üs Sünnet, Ehl'ul Hadis, Ehl'ul Asar, Selefi olmasının alameti Sünnet'e ittiba etmesidir.

 

Related Topics

  Konu / Başlatan Yanıt Son İleti
2 Yanıt
4891 Gösterim
Son İleti 08.08.2015, 19:17
Gönderen: Uhey
13 Yanıt
9037 Gösterim
Son İleti 09.03.2016, 18:54
Gönderen: Uhey
1 Yanıt
5676 Gösterim
Son İleti 19.05.2020, 18:58
Gönderen: Tevhid Ehli
0 Yanıt
2907 Gösterim
Son İleti 04.08.2018, 01:26
Gönderen: Izhâr'ud Dîn
0 Yanıt
669 Gösterim
Son İleti 07.10.2019, 23:58
Gönderen: Tevhid Ehli