Müteahhirlerin DurumuHanbelîlerin dışındaki mezheplerin ehline gelince, onlardan çoğu selefin yoluna muhalefet edip halefin yoluna tutundular. Bundan dolayı Hanefîlerin, Mâlikîlerin ve Şâfi'îlerin imamlarının sözlerini ve İbnu Kullâb, Eş'arî, Ebu'l Hasan bin Mehdî ve Bâkillânî gibi kelam ehlinin imamlarının sözlerini naklettik. Böylece bunlara vakıf olan kişi, bu imamların selefe tabi olduklarını, Allâh hakkında sıfatları isbat ettiklerini ve mahlûkata benzemeyi O'ndan nefyettiklerini bilir.
Yine bilinir ki şeyhimiz Muhammed bin Abd'il Vehhâb ve ona tabi olanlardan aktardığımız bu akide, Kitap, sünnet, sahabe ve ümmetten geriye kalanların sözlerinin delalet ettiği hak itikattır.
Bizler, Allâh'ı ancak O'nun Kendi nefsini vasfettiği şekilde veya Rasûlü'nün O'nu vasfettiği gibi vasfederiz ve Kuranı ve hadisi aşmayız. Öne geçenlerin tevil ettiği (açıkladıkları) şeyleri tevil eder, tevil etmediklerini de tevil etmeyiz. Allâh Subhânehu'nun zatında, sıfatlarında ve fiillerinde benzeri hiçbir şeyin olmadığını biliriz.
Allâh Subhânehu'nun hakiki bir zata sahip olduğunu ve hakiki fiillere sahip olduğunu yakinen bildiğimiz gibi, O'nun hakiki sıfatları da vardır ve O'nun benzeri hiçbir şey yoktur. Noksanlığı yahut sonradan olmayı gerektiren her şeyden Allâh hakiki anlamda münezzehtir. Zira Allâh Subhânehu, nihai derecede kemale müstahaktır. Yine sonradan olan şeylerin O'nda var olması imkansızdır, zira O'nun hakkında yokluğun söz konusu olması imkansızdır.
Tatil ve temsil ehlinin görüşünün hilafına bizler, Allâh'ın zatını diğer zatlarla benzetmediğimiz gibi Allâh'ın sıfatlarını mahlukatın sıfatlarına benzetmeyiz, Allâh'ın Kendi nefsini vasfettiği şeyleri O'ndan nefyetmeyiz ve O'nun güzel isimlerini ve yüce sıfatlarını tatil etmeyiz.
Mu'attıla, Allâh'ın sıfatlarını ancak mahlûk bir varlığa layık bir şey anlar. Bu anlayışlarını nefyetmek için de çeşitli tevillere başladılar. Böylece isimlerin ve sıfatların hakikatlarını işlevsiz kıldılar. Yine Rab Tebârake ve Teâlâ'yı kemal sıfatlardan ve yüce niteliklerden soyutlanmış olan cansız varlıklara benzettiler. Böylece tatil ve temsilin arasını birleştirdiler; önce tatil, sonra da temsil ettiler.
Mumessile, Allâh'ın Kendi nefsini vasıflandırdığı kemal sıfatların ve yüce niteliklerin hakikatini tatil etti ve O'nun sıfatlarını yarattıklarının sıfatlarına benzettiler. Böylece önce temsil sonra da tatil ettiler.
Herkim Kitap ve sünnetteki naslarda geçen Rab Celle ve Alâ'nın sıfatlarını, mahlûkatın sıfatlarından anladığı şekilde anlarsa hem aklı hem de dini hususunda dalalete düşmüştür ve Allâh'ı yarattıklarına benzetmiştir. Allâh, zalimlerin ve inkârcıların söylediklerinden çok daha yücedir.
﴿لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ﴾
"Benzeri hiçbir şey yoktur. O, işitendir, görendir." (eş-Şûrâ, 42/11)
Herkim nasların zahirini nefyedip, batınında Allâh'ın sıfatlarına delalet etmediğini iddia ederse, Allâh'ın sabit olmuş bir sıfatının olmadığını iddia ederse veya yedi sıfat gibi bazı sıfatları isbat edip bunların dışındakileri tevil ederse, mesela istivânın manasının istila olduğunu veya manasının yüce itibarlı ve kudretli anlamında olduğunu söylemesi gibi, yine Allâh'ın şu kavlinin:
﴿بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ﴾
"Bilakis, O'nun iki eli de açıktır." (el-Mâ'ide, 5/64)
Manasının dünya nimeti ve ahiret nimeti olarak O'nun iki nimeti olduğunu söylemesi ve buna benzer kelamcıların mezhebinden olduğu bilinen şeyler söylemesi gibi; bunları söyleyenler sıfatları nefyedenlerdir ve mezheplerini, Cehm bin Safvân'dan almışlardır.
Sıfatları inkâr edenlerden bilinen ilk kişi Ca'd bin Dirhem'dir. Bu görüşü ondan Cehm bin Safvân almıştır ve bu görüşü açığa çıkarmıştır. Cehmiyye'nin görüşü de ona nispet edildi. Ca'd ise bu görüşü Ebân bin Sem'ân'dan almıştır. Ebân ise bu görüşü Lebîd İbn'ul A'sam'ın kız kardeşinin oğlu olan Tâlût'tan almıştır. Tâlût ise bu görüşü Nebî Sallallâhu Aleyhi ve Sellem'e sihir yapan sihirbaz Yahudi Lebîd İbn'ul A'sam'dan almıştır.
Cehmiyye'nin görüşleri ikinci yüzyılda, Bişr bin Giyâs el-Merîsî ve onun tabakası sebebiyle yayıldı. Mâlik, Sufyân bin Uyeyne, Ebû Yûsuf, Şâfi'î, Ahmed, İshâk ve diğer imamların onu kötüleyen ve dalalette olduğunu belirten sözleri cidden çoktur.
Bugün insanların ellerinde bulunan bu teviller, Bişr el-Merîsî'nin kitabında zikrettiği tevillerin ta kendisidir. Halef bu görüşleri ondan alıp destekledi ve bu görüşte karar kıldı.
Onların çoğundan şu iki söz aktarılır: Selefin ve halefin mezheplerini zikreder sonra da şöyle derler: "Selefin mezhebi daha selametli, halefin mezhebi ise daha ilmî ve daha hikmetlidir."
Onlar, "Selefin mezhebi daha selametli" sözünde doğru söylediler. Ancak "Halefin mezhebi daha ilmî ve daha hikmetlidir" sözünde yalan söyleyip iftira attılar. Bilakis daha öncede belirttiğimiz gibi selefin yolu daha selametli, daha ilmî ve daha hikmetlidir.
Allâh'tan bizleri ve kardeşlerimizi sırat-ı müstakime iletmesini dileriz. O yol ki Allâh'ın kendilerine nimet verdiği nebilerin, sıddıkların, şehitlerin ve salihlerin yoludur. Doğru menhecten sapan gazaba uğramış ve sapmışların yolundan bizi uzak kılmasını da dileriz.
Allâh efendimiz Muhammed'e, ailesine ve ashabına salat ve çokça selam eylesin!
[Bu mübarek cevabın yazılması, bin iki yüz yirmi üç senesinin, yani 1223 H senesinin Allâh'ın Muharrem ayının ilk günü olan pazar günü tarihinde nihayete ermiştir.
Allâh'ım! Muhammed'e ve âline salat ve selam eyle!]
Şeyh Hamed bin Nâsır Âl Mu'ammer Rahimehullâh'ın, "Selef Akidesi Hakkında Medine Hediyesi" isimli eserinin tercümesi bitirmiş bulunmaktayız. Sonsuz hamd, Allâh'a mahsustur.